فراز و فرود قیمت‌ها اقتصادی

فراز و فرود قیمت‌ها

  بزرگنمايي:

فصل اقتصاد - آرش مجاهد نقی کارشناس بازار سرمایه بازار سرمایه در سال 97 در حالی به روزهای پایانی خود نزدیک می‎شود که می‎توان سال‌جاری را یکی از متلاطم‎ترین و پرحادثه‎ترین سال‎های بازار سرمایه نامید. بازار سرمایه از همان ابتدای سال با روند پر‎نوسان بازار ارز و مصوبه‎های بانک مرکزی مبنی‎ بر حذف دلار مبادله‎ای و اعلام نرخ واحد همراه شد و این پارامتر تعیین‎کننده طی سال‌جاری به عاملی تعیین‎کننده در نوسانات پرشتاب بازار سرمایه تبدیل شد، هرچند تحولات و اخبار گوناگون سیاسی و اقتصادی صورت گرفته در این بین نیز محرک مهمی در دامن زدن به این التهابات بود که به آن پرداخته خواهد شد.

فروردین ماه سال‌جاری و درحالی‌که شاخص کل با توجه به رشد قیمت دلار و رسیدن آن به مرز 6 هزار تومان در حال پیشروی بود، بانک مرکزی با‎توجه به تشدید نوسانات در بازار ارز، خبر حذف دلار مبادله‎ای و اعلام نرخ واحد 4200 تومانی برای دلار داد. در حالی‌که فعالان بازار سرمایه منتظر واکنش منفی بورس تهران به نرخ واحد دلار و اعمال دلار 4200 تومانی در هزینه و درآمد شرکت‌های صادرات محور بودند، در روزهای پایانی فروردین ماه توجهات به سمت افزایش‎های دامنه‎دار قیمت کالاها در بازارهای جهانی جلب شد و مانع از اصلاح قیمتی سهام شرکت‎های صادرات محور شد، چراکه انتظارات مبنی بر کاهش سودآوری شرکت‎های کالایی متاثر از نرخ جدید دلار، تا حدی با افزایش قیمت‌های جهانی فلزات پایه تعدیل شده بود.
پس از سیاست‎گذاری‎های کلان اقتصادی فروردین ماه، اردیبهشت آغازی بر التهابات و شروع تنش‎های سیاسی بود، جایی‎که نگرانی از تصمیم ایالات‌متحده و در راس آن ترامپ درباره برجام، باعث شد تا نرخ‎ها در بازار‎های ارز و سکه افزایشی و قیمت سهام کاهشی شود. تحولات اردیبهشت ماه را می‎توان به دو بخش مجزا تقسیم کرد؛ نیمه اول اردیبهشت و به دنبال ابهامات بازار ارز و نگرانی از اظهارنظر ترامپ، بازار روند نزولی در پیش گرفت. ابهامات فعالان درخصوص بازار ارز و نحوه نرخ‎گذاری درآمد شرکت‎های صادرات محور و همچنین قیمت کالاها پس از تک‌نرخی شدن ارز، موجب نزولی شدن روند شاخص کل در نیمه اول اردیبهشت ماه شد، چراکه به علت دخالت‎های سیاست‎گذاران کلان اقتصادی در بازار ارز و خارج کردن روند تعیین قیمت مبتنی‎بر عرضه و تقاضا، فعالان بازار به نوعی در برآورد وضعیت بنیادی شرکت‎های سهامی ناتوان ماندند و نشانه‎های سیاست‎گذاری‎های دستوری از طریق کاهش قابل‌توجه حجم و ارزش معاملات نمایان شد. همچنین ابهامات سیاسی ناشی از تصمیم‎گیری ایالات‎متحده درخصوص برجام نیز مزید بر علت شد. اما در نیمه دوم اردیبهشت ماه و پس از سخنرانی پیش از موعد رئیس‌جمهور آمریکا درخصوص عدم پایبندی ایران به برجام، بر‎خلاف پیش‎بینی‎ها و با حمایت‎های گسترده سهامداران حقوقی، بورس تهران با روندی صعودی کار خود را ادامه داده و موجب فروکش‎کردن هیجانات بازار سکه و ارز شد. عوامل موثر بر صعود شاخص کل و بهبود تقاضا در نیمه دوم اردیبهشت را می‎توان افزایش قیمت نفت و فلزات پایه در بازارهای جهانی و انتظارات فعالان بازار درخصوص عدم ثبات نرخ دلار تک‌نرخی دانست.
به واسطه‎ تلاطم بازارهای موازی و در پی آن انتظارات تورمی و هجوم نقدینگی، بورس تهران آخرین روزهای بهار را با ثبت بازدهی‎های مثبت برای نیمی از صنایع بورسی به پایان رساند، به‌گونه‎ای که خرداد ماه آغازی بر رشدهای پیاپی و دسته‎جمعی قیمت سهام در صنایع مختلف بود. با وجود اینکه ارزش معاملات این دوره نسبت به ماه‎های قبل سال 97 چند برابر شد و منجر به هجوم نقدینگی از سوی حقیقی‎های بازار سرمایه شده بود، باید در نظر داشت که رشدهای دامنه‌دار بورس ناشی از بهبود متغیرهای کلان اقتصادی نبود بلکه علت را می‎توان در عدم اعتقاد فعالان اقتصادی به سیاست‎های اشتباه سیاست‌گذار درخصوص دستورالعمل ارزی و تعدیل انتظارات ارزی سرمایه‎گذاران جست‌وجو کرد.
در فصل مجامع و با توجه به توقف‎های پرتعداد نمادها، روند قیمت‎ها در بازارهای جهانی و تشدید جنگ تجاری بین آمریکا و چین، بهانه‎ای برای شناسایی سود توسط برخی فعالان بازار و اصلاح قیمتی سهام رشد کرده بود. هرچند گزارش‎های فصلی منتشر شده شرکت‎ها نشان‎دهنده سودآوری چشمگیر شرکت‎ها و غالبا فراتر از انتظارات سهامداران بود.
اوایل مرداد ماه و پس از انتشار اخباری مبنی‎بر انتظار برای عرضه ارز در بازار ثانویه، بیشترین رشد ماهانه شاخص کل پس از تابستان 82 رقم خورد و شاخص کل با رشد 27‌درصدی، در کانال 136 هزار قرار گرفت. از جمله مهم‌ترین اتفاقات مرداد ماه، توقف تمامی عرضه‎های بورس کالا توسط شورای‌عالی بورس برای جلوگیری از ادامه پیدا کردن رانت کالایی بود.
اواخر تابستان و پس از آنکه حجم بالای نقدینگی از بازارهای ارز، سکه و مسکن عبور کرد، با هدف کسب بازدهی‎های مشابه با بازار‎های موازی وارد بازار سرمایه شد و به دنبال انتظارات تورمی که جامعه از وضعیت اقتصاد داشت، به‎دنبال پر‎کردن عقب‎ماندگی رشد این بازار از سایر بازارها بود و رشد ماهانه شاخص کل را به بیش از 15 درصد رساند. ورود این پول هرچند ناآگاهانه بود، اما از دید کارشناسان و فعالان بازار سرمایه، اتفاقی خوب و در جهت تقویت مالی شرکت‎های تولیدکننده و به‌عنوان محرک چرخه اقتصادی کشور تعبیر می‎شد. شایعات و ابهامات درخصوص صدور مجوز افزایش قیمت محصولات تولیدی شرکت‎های تولیدی، افزایش نرخ محصولات پایه و مواد اولیه و همچنین محصولات صنایع پایین‎دستی که موجب شناسایی سود شرکت‎های بورسی شده بود نیز از مهم‌ترین عوامل رشدهای ادامه‌دار، اما خطرناک در شهریور ماه بود.
پس از افت 10 درصدی بازار سهام در هفته دوم مهر ماه و سقوط سنگین سهام بنیادی و غیربنیادی، تلخ‎ترین روزهای بازار سرمایه در سال 97 برای سرمایه‎گذاران و فعالان این حوزه در حال رقم‎خوردن بود. حاشیه‎های ایجاد شده درخصوص معاملات مشکوک از یک‌سو و وضعیت انفعالی مقام ناظر و مدیران ارشد بازار سرمایه از سوی دیگر بازار سرمایه را با وضعیتی قابل پیش‎بینی مواجه کرد. در روزهایی که سقف‎های جدید برای شاخص کل در حال ثبت شدن بود و ارزش معاملات روزانه تا 2000 میلیارد تومان می‎رسید و حتی 96 درصد شرکت‎های بورسی سراسر سبزپوش بودند، مقامات ارشد بازار سرمایه از وضعیت پیش‎آمده و به‌زعم خود رونق بازار سرمایه ابراز خشنودی کرده و تبلیغات گسترده‎ای درخصوص جذب نقدینگی‎های سرگردان به سوی چرخه اقتصادی کشور و بازار سرمایه می‎کردند.
در‎حالی‌که سازمان بورس و نهادهای وابسته مانند هلدینگ‎های بزرگ دولتی و غیر‎دولتی که بارها از برنامه‎های گسترده عرضه‎اولیه سهام شرکت‎های سود‎ده صحبت کرده‎ بودند، می‎توانستند رونق بازار سرمایه را به‎جای همسو‎سازی با سایر بازارهای موازی و در جهت کسب سودهای سفته‎بازانه، با رونق اقتصادی کشور همسو کنند و کمکی به وضعیت بحرانی اقتصاد کشور کنند و از طریق عرضه‎های‎ اولیه با برنامه، نقدینگی سرگردان را جذب و مهم‌تر از آن حفظ کنند. با این‎‌حال مهر ماه پرحادثه و رکورد‎شکن با بازدهی ماهانه 18 درصد و به لطف حمایت‎های سهامداران عمده و حقوقی‎های بازار به کار خود پایان داد.
شروع دور جدید تحریم‎های کاخ سفید، ادامه یافتن تنش‎های تجاری بین اقتصادهای بزرگ دنیا، نگرانی بابت کند‎ شدن رشد اقتصاد جهانی و کاهش چشمگیر قیمت‎های جهانی مواد اولیه، موجب کاهش 50 درصدی حجم و ارزش معاملات آبان و عرضه‎های نسبتا گسترده شرکت‎های صادرات‎محور گشت و یکی از ضعیف‎ترین ماه‎های چند‎ سال اخیر از حیث بازدهی شاخص کل رقم خورد. انتخابات میان‎دوره‎ای کنگره آمریکا موجب عقب‎نشینی ایالات‌متحده از تحریم‎های همه‌جانبه شد و پس از اعطای معافیت‎های خزانه‎داری آمریکا به 8 کشور برای خرید نفت از ایران، نگرانی‎ها درخصوص کمبود نفت در بازار جهانی کاهش یافت و در نهایت منجر به ریزش تاریخی قیمت جهانی نفت و شکل‌گیری طولانی‎ترین دوره کاهشی شاخص‎های نفتی شد. از دیگر موارد مهم اثر‎گذار بر معاملات بورس تهران در آبان ماه، افزایش تلاطم در بازارهای جهانی بود، چراکه بخش عمده‎ای از بازار سرمایه چه از لحاظ مقاصد فروش و چه از لحاظ نحوه قیمت‎گذاری، از بازارهای جهانی تبعیت می‎کنند. یکی از مهم‌ترین رخداد‎های آبان ماه، حمایت حقوقی‎ها پس از چند ماه عقب‎نشینی بود که در معاملات آبان ماه حضور پر رنگی داشتند و موجب بازگشت تعادل نسبی و موقت به بازار سرمایه شدند. از سویی دیگر و با آغاز تحریم‎های نفتی از میانه آبان و سقوط قیمت‎های جهانی، سهامداران حقیقی حضور کمرنگ‎تری در سمت تقاضای بازار سرمایه داشتند و آمار منتشر شده حاکی از خروج بیش از 1000 میلیارد سرمایه‎های حقیقی از سهام شرکت‎های وابسته به قیمت‎های جهانی در آبان ماه بود.
پاییز بازار سرمایه با همزمانی افت بهای ارز داخلی و کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی به ثبت روزهای منفی ادامه داد. به‌طوری که افزایش در عرضه گروه‎های دلاری مانند پالایشی، پتروشیمی، معدن و فلزات کاملا مشهود بود. هرچند مبنای محاسبه نرخ ارز برای شرکت‎های بورسی، نرخ اعلام شده در سامانه نیما است، اما همچنان اهالی بازار سرمایه به اشتباه ملاک خود را بازار آزاد قرار می‎دهند و این امر موجب نوسان‎های بعضا بی‎دلیل در بازار سرمایه در اوایل و اواخر آذر ماه شد. مازاد عرضه نفت و مواضع ترامپ در برابر کاهش عرضه نفت از سوی عربستان و تاکید او بر لزوم کاهش بیشتر بهای نفت نیز از مهم‌ترین دلایل نزولی بودن روند قیمت نفت بود. شاید بتوان مهم‌ترین دلیل مثبت بودن شاخص کل در نیمه آذر را اعلام آتش‎بس تجاری بین چین و آمریکا عنوان کرد که پیش‎تر موجب نوسان‎های منفی در بازارهای جهانی و بورس تهران شده بود.
نخستین ماه زمستان با کسب بازدهی برای همه بازارهای داخلی از جمله بازار سرمایه، سکه و ارز همراه بود. افزوده شدن هر روزه شرکت‎هایی که قصد افزایش سرمایه از محل تجدید‎ارزیابی داشتند، به نوعی تلاش شرکت‎ها برای تعدیل فضای اقتصاد تورمی را نشان می‎داد. شرکت‎هایی که بعضا با زیان‎های چند هزار میلیاردی مواجه بودند و امید چندانی به بهبود وضعیت عملیاتی و سودسازی با کیفیت آنها نمی‎رفت. گروه‎های بانک و خودرویی در دی در کانون توجه فعالان بازار سرمایه بودند. اما برخلاف گروه بانکی که در لیست بیشترین بازدهی‎های ماهانه دی قرار داشت، گروه خودرویی پس از رشدی چشمگیر، به دنبال انتظار برای ضعف شدید عملکرد پاییز در هفته پایانی دی با ریزشی سنگین مواجه شد. نگرانی‎هایی که کاملا منطبق بر واقعیت بود و زیان انباشته دو خودروساز بزرگ تا پایان پاییز مجموعا بیش از 10 هزار میلیارد تومان گزارش شد.
با توجه به انتشار صورت‎های مالی میان دوره‎ای شرکت‎ها و رشد مجدد قیمت‎های جهانی در میانه‎ زمستان، به‎رغم خوش‎بینی‎های فعالان و برخلاف انتظار، بازار سهام روندی کاملا نزولی را در بهمن طی کرد تا بار دیگر فعالان بازار سرمایه نشان دهند، تاثیر‎پذیری سیاسی را بر تاثیرپذیری اقتصادی ارجح می‎دانند. گمانه‎زنی‎ها بابت تصویب یا عدم تصویب لوایح مرتبط با گروه ویژه اقدام مالی، نگرانی از تاثیر تحریم‎ها بر صادرات شرکت‎های کالا‎محور و تنگناهای موجود در بازار ارز، نتایج نشست ورشو و همچنین تعلل در رونمایی از بسته مالی اروپا، مهم‌ترین پارامترهای برونزا در بازار سرمایه در بهمن بودند. برخلاف متغیرهای برونزا، متغیرهای درونزای بازار سرمایه وضعیتی امیدبخش داشتند، از جمله عملکرد پاییزی شرکت‎های بزرگ و صادراتی. با این وجود شاخص کل با توجه به روند عرضه‎های بهمن ماه، روند کاملا نزولی ثبت کرد.
در روز‎های اخیر قیمت کالاها در بازار جهانی مسیر صعودی را در پیش گرفته و در ماه‎های اخیر قیمت کالاهای تاثیر‎گذار بر بازار سهام در گروه فلزات، رشد 10 تا 20 درصدی را تجربه کرده‎اند، همچنین نفت برنت رشد بیش از 30 درصدی را نسبت به پاییز ثبت کرده است. طی هفته‌های اخیر نیز نشانه‎های مثبت تجاری بین ابرقدرت‎های اقتصادی جهان نقش بسزایی در تحریک قیمت‎ها در بازارهای جهانی داشته است. به‌نظر می‌رسد بیش از هر چیز دیگری اخبار سیاسی مانند سیگنال‌های سیاسی مرتبط با بررسی لوایح مرتبط با FATF بر نوسانات نرخ دلار در هفته‌های اخیر اثرگذار بوده است.. در این شرایط تمدید فرصت 4 ماهه ایران از سوی این نهاد بین‌المللی در کنار افزایش عرضه ازسوی صادرکنندگان و همچنین بانک مرکزی می‌تواند بر نرخ دلار فشار وارد کند.
با توجه به تمایلات فعالان بازار سرمایه و نحوه‎ واکنش نشان دادن آنها به اخبار سیاسی و اقتصادی، به نظر می‎رسد در هفته‎های پیش‎رو باید تحولات سیاسی اقتصادی را با دقت بیشتری دنبال کرد. نوسانات دلار در بازار آزاد، جریانات نقدینگی در اقتصاد کشور و نحوه‎ واکنش این حجم عظیم نقدینگی به انتظارات تورمی در سال آینده، قیمت نفت و کامودیتی‎ها و در نهایت اتفاقات سیاسی مهم پیش‎رو به‌عنوان تعیین‎کننده‎ترین پارامترهای جریان بازار سرمایه هستند که باید در سال 98 با دقت بالاتری رصد شوند.



ارسال نظر شما

Protected by FormShield

فصل اقتصاد سایت تخصصی اقتصاد ایران

آگهی ها

  • بانک سینا
  • بانک پارسیان
  • بانک اقتصادنوین
  • بانک توسعه و تعاون
  • بانک گردشگری