چرا وضعیت آب خوزستان به اینجا رسید+ راهکار نفت و انرژی

چرا وضعیت آب خوزستان به اینجا رسید+ راهکار

  بزرگنمايي:

فصل اقتصاد - دانشیار دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تهران و دبیر کارگروه ملی سازگاری با کم آبی در یاداشتی با اشاره به مشکلات مربوط به کم آبی در استان خوزستان به تشریح دلایل آن و ارائه راه حلهایی برای مواجهه با آن پرداخت. به اعتقاد وی، سد گتوند نقشی در تشدید مشکلات سال جاری این استان ایفا نکرده است.

در یاداشت بنفشه زهرایی آمده است: تسهیم آب بین استان‌ها و ایالت‌های مختلف در کشورهای گوناگون از مبانی متفاوتی پیروی می‌کند. تصمیمات بالا به پایین دولتی برای تسهیم آب بین استان‌ها و مناطق مختلف که با مرزهای سیاسی از هم مجزا شده‌اند، براساس شاخص‌های مختلف نظیر سطح توسعه یافتگی، جمعیت، مساحت اراضی کشاورزی و قطب‌های صنعتی/معدنی و شهری و حق آبه‌های زیست محیطی در اکثر کشورها از جمله ایران رواج داشته و دارد. در موارد محدودتری، توافق‌نامه‌های رسمی بین استان‌ها/ایالت‌های بالادست و پایین دست، مبنای تسهیم آب بوده است.
رویکردهای نوین‌تری هم در برخی از کشورها مورد استفاده قرار گرفته است. به طور مثال، توافق نامه‌هایی با مکانیزم‌های مالی هم در مورد تسهیم آب به کار برده شده است. مثلاً کمیت و کیفیت مشخصی برای آب تحویلی از استان بالادست به پایین دست مورد توافق قرار گرفته و چنانچه از این توافق تخطی صورت بگیرد، مثلا کمیت یا کیفیت آب تحویلی به استان پایین دست کاهش یابد، استان بالادست باید این افت کمیت و یا کیفیت را با پرداخت پول به استان پایین دست جبران کند. از این مکانیزم‌های مالی در طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای هم بعضاً در سایر کشورها استفاده شده است. این گونه راه حل‌ها اگر چه زمینه‌ توزیع بهتر و عادلانه‌ آب را بین مناطق مختلف حوضه‌های آبریز رودخانه‌ها که با مرزهای سیاسی از هم جدا شده‌اند، لزوماً فراهم نمی‌کنند ولی زمینه ساز مدیریت مسائل سیاسی/اجتماعی و کاهش مشکلاتی نظیر آنچه که امسال در خوزستان رخ داد، می‌توانند باشند.
در کشور ایران از نظام‌های بالا به پایین برای تسهیم آب بین استان‌ها استفاده می‌شود. شفافیت و جلب مشارکت ذینفعان در این فرآیند از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که توجیه نحوه‌ی تسهیم آب بین استان‌ها بخصوص در شرایط کم آبی و خشکسالی‌های شدید نظیر آنچه که در سال 1400 رخ داده است برای مردم محلی در استان‌های پایین دست مثل استان خوزستان، عمدتاً باید توسط مقامات استانی صورت گیرد که اگر خود نسبت به فرآیند تسهیم آب توجیه نباشند، قطعاً نمی‌توانند عادلانه بودن فرآیند را برای دیگران نیز تبیین کنند. در این مورد قطعاً نیاز به کار بیشتری در بخش آب وجود دارد. مخالفت‌های جدی با گره زدن مکانیزم‌های مالی به تسهیم آب و انتقال آب بین حوضه‌ای در مدیریت ارشد بخش آب ایران وجود دارد و به نظر نمی‌رسد فعلاً در سطوح عالی قوه‌ی مجریه هم پذیرش این ساز و کارها وجود داشته باشد.
در فرآیند تسهیم آب بین استان‌ها که در وزارت نیرو صورت گرفته است هم مشابه تجربیات بین المللی، از شاخص‌های مختلف مثل جمعیت، سطح زیرکشت و نیازهای آبی بخش‌های مختلف مصرف کننده آب و حق آبه‌های زیست محیطی رودخانه‌ها و تالاب‌ها استفاده شده است. صرفاً از باب صحت سنجی فرآیند طی شده در وزارت نیرو، با همکاری یک تیم تحقیقاتی متشکل از 5 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران، از یک مدل پیشرفته‌ هم بست آب، غذا و انرژی که در مدت چهار سال تدوین و پیاده سازی شده است، برای تسهیم آب زاینده رود بین دو استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان که در سال‌های‌ اخیر محل مناقشه زیادی بوده است، استفاده کردیم.
جزئیات فرآیند تسهیم آب بین استان‌ها شفاف سازی شود
سهم محاسبه شده برای دو استان از آورد رودخانه زاینده رود بسیار نزدیک بود به آنچه که وزارت نیرو تعیین کرده است. اگرچه به نظر می‌رسد رویکرد استفاده شده در وزارت نیرو، علمی و مستند به شاخص‌های قابل قبول ملی و بین المللی است، اما در حوضه آبریز رودخانه‌های کارون، دز و کرخه، نارضایتی‌های زیادی در مورد تسهیم آب بین استان‌های غربی بخصوص لرستان، ایلام و خوزستان وجود دارد که مکرراً در جلسات کارگروه ملی سازگاری با کم آبی با موضوع بررسی برنامه‌های سازگاری با کم‌آبی این استان‌ها بروز پیدا می‌کرد. به نظر می‌رسد لازم است جزئیات فرآیند تسهیم آب بین این استان‌ها شفاف سازی شود و یکبار دیگر در این مورد اعتمادسازی شود تا در شرایطی مثل خشکسالی‌ شدید سال 1400، منشا دامن زدن به مجادلات نشود.
در سال جاری، سه استان کرمانشاه، چهارمحال و بختیاری و لرستان که همگی سرشاخه‌های اصلی رودخانه‌های ورودی به استان خوزستان را سیراب می‌کنند، با کاهش بارش حدود 250، 227 و 222 میلی متر نسبت به متوسط درازمدت، در بین استان‌های کشور، رکورددار کاهش بارش هستند. این البته پدیده‌ی جدیدی در دهه‌های اخیر ایران نیست. بررسی بخشی از گزارش ارائه شده توسط مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور به هیات وزیران مربوط به تحلیل بارش 10 سال اخیر نشان‌ می‌دهد که خشکسالی هواشناسی بسیار شدید (کاهش بارش نسبت به متوسط درازمدت) در بخش‌های بزرگی از استان‌های کرمانشاه، ایلام، خوزستان و چهارمحال و بختیاری به وقوع پیوسته که تبعات آن به خوبی در وضعیت نابسامان تالاب‌ها، منابع آب سطحی و زیرزمینی و پوشش گیاهی این استان‌ها مشهود است. در حال حاضر 64 درصد مساحت کشور تحت خشکسالی هواشناسی ١٠ ساله‌ی متوسط تا بسیار شدید است.
سد گتوند نقشی در تشدید مشکلات سال جاری ایفا نکرده است
در چنین شرایطی، نقش سدهای واقع بر رودخانه‌های کارون، دز و کرخه در تنظیم جریان و تعدیل شرایط کم آبی بسیار قابل توجه است. به طور مثال، سد کرخه در فاصله‌ سالهای 1395 تا 1400، متوسط حجم آورد ورودی به سد را در ماه تیر در این دوره، از 187 میلیون متر مکعب به 539 میلیون متر مکعب افزایش داده است. سدها اساساً مهمترین نقشی که در کشورهایی مثل ایران ایفا می کنند، تعدیل تغییرات شدید فصلی آورد رودخانه‌هاست و سدهای تنظیم کننده جریانات ورودی به استان خوزستان هم از این قاعده مستثنی نیستند. در تیر ماه سال جاری، سد کرخه نزدیک به پنج برابر آورد ورودی به خود در این ماه را تخلیه کرده که نشان دهنده‌ی این است که اگر سدهایی نظیر کرخه وجود نداشتند، در تابستان‌های بسیار خشکی نظیر امسال، جریان رودخانه‌های ورودی به استان خوزستان، می‌توانست به مراتب کمتر از مقدار محقق شده تاکنون باشد.
مشکلات کیفیت آب سد گتوند هم دوباره در بحران خشکسالی امسال، به عنوان یکی از عوامل موثر در تشدید مسائل آب استان مطرح شده است؛ هر چند که به نظر می‌رسد این سد نقشی در تشدید مشکلات سال جاری ایفا نکرده است. اساساً مدیریت بهره برداری از سد گتوند در سال‌های اخیر به گونه‌ای بوده است که بخشی از شوری طبیعی رودخانه کارون هم در سد تله اندازی شده است و آب با شوری کمتری از وضعیت طبیعی رودخانه، از سد تخلیه شده است؛ بنابراین به نظر می‌رسد بهره برداران از سد ترجیح داده‌اند با پذیرفتن ریسک تجمع بیشتر نمک در مخزن سد، آب با کیفیت بهتری به پایین دست تحویل بدهند. این رویکرد البته از این جهت مورد نقد است که مشکل علاج بخشی کیفیت آب موجود در سد و تخلیه‌ی تدریجی نمک موجود در سد را از طریق مدیریت بهره برداری از مخزن سد که راه‌کار پیشنهادی موسسه آب دانشگاه تهران نیز بود، به تاخیر انداخته است.
طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای سابقه‌ی بسیار طولانی در ایران دارند. اولین انتقال آب عمده‌ی بین حوضه‌ای در سال 1332 برای انتقال آب رودخانه بیرگان از سرشاخه‌های کارون به زاینده رود انجام شد. این انتقال آب، زیربنای توسعه در استان اصفهان، فراتر از منابع آبی که به صورت طبیعی در اخیار این منطقه است را رقم زد. بعد از آن، اجرای طرح‌های متنوع انتقال آب بین حوضه‌ای به این ناحیه و وابسته شدن آب شرب شهرهای کاشان و یزد به همین منابع آب انتقالی، به وابستگی آبی مناطق مختلف در فلات مرکزی و نوار غربی کشور به یکدیگر، دامن زد.
نقش انتقال‌های آب بین حوضه‌ای در بحران آب خوزستان پررنگ نیست
متوسط درازمدت مجموع انتقال‌های آب بین حوضه‌ای، از حوضه رودخانه‌های کارون و دز، حدود 1.1 میلیارد متر مکعب است که حدود 4 درصد مصارف آب استان خوزستان است. مصارف آب در استان خوزستان که در برنامه سازگاری با کم آبی این استان درج شده و به تایید کارگروه سازگاری با کم آبی استان خوزستان نیز رسیده است، 24.6 میلیارد متر مکعب است که 85 درصد آن در بخش کشاورزی مصرف می‌شود. برنج‌کاری‌های انجام شده در سال جاری در استان خوزستان علیرغم همه هشدارهای صادر شده توسط سازمان‌های جهاد کشاورزی استان و آب و برق خوزستان و ممنوع اعلام کردن کشت برنج توسط کارگروه سازگاری با کم آبی استان خوزستان، بیش از دو میلیارد متر مکعب آب مصرف می‌کنند؛ بنابراین، در مجموع نقش انتقال‌های آب بین حوضه‌ای هم در بحران آب موجود استان، پررنگ نیست.
باید آبیاری بخشی از اراضی کشاورزی استان متوقف شود
پیش‌بینی‌های انجام شده توسط سازمان هواشناسی برای بارش‌های مناطق غرب کشور، نشانگر ادامه‌ی کم‌بارشی در مهر و آبان سال جاری است. اگر این پیش بینی محقق شود، تبعات کم آبی در استان خوزستان تا انتهای پاییز ادامه خواهد داشت و احتمالاً بخش مهمی از کشت پاییزه‌ی استان با محدودیت آبیاری مواجه خواهد شد. برای گذر از این بحران، باید آبیاری بخشی از اراضی کشاورزی استان متوقف شود و ساز و کاری برای پیاده سازی ممنوعیت کشت‌های با نیاز آبی بالا و برخورد با متخلفان اندیشیده شود.
راه حل چیست؟
راهکار اساسی برای افزایش تاب آوری استان در برابر کم‌آبی، مدیریت مصرف آب است. فاز اول برنامه‌های سازگاری با کم‌آبی استان خوزستان با صرفه‌جویی 250 میلیون مترمکعبی از منابع آب زیرزمینی و 1638 میلیون مترمکعبی از منابع آب سطحی و در مجموع معادل 1888 میلیون مترمکعب در افق 1405 در چارچوب اعتبارات موجود، در فروردین ماه سال جاری، مورد تصویب کارگروه ملی سازگاری با کم آبی قرار گرفت.
در این برنامه همچنین، از طریق جایگزینی آب خام با پساب در بخش‌های کشاورزی، فضای سبز و صنعت و ارتقای روش‌های پرورش ماهی در بخش شیلات، اصلاح مصارف و بهبود کیفیت منابع آب به میزان 2/219 میلیون مترمکعب صورت خواهد گرفت. اجرای این برنامه، باعث خواهد شد تاب آوری استان خوزستان در مواجهه با خشکسالی‌ها و کم آبی مزمن موجود در استان، تا پایان برنامه هفتم توسعه تا حدی زیادی ارتقاء یابد.
انتهای پیام



ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

چرا برخی افراد سیاسی در هیات مدیره خودروسازان حضور دارند؟

حذف رشوه و پارتی‌بازی با تصویب "طرح تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار"

کارت بازرگانی فیزیکی یا غیرفیزیکی فرقی ندارد/ مقررات زائد فرایند صدور کارت حذف شود

کسری 5 هزار میلیارد تومانی منابع هدفمندی یارانه‌ها در 4 ماه/ بودجه دو سقفی 1400 چگونه پیاده می‌شود؟

بازگشت به مسیر رشد و توسعه کشور با برنامه ریزی، شدنی است

قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 1400/06/31

مذاکره ترکیه و روسیه برای قرارداد جدید واردات گاز

4 روز چه بر متقاضیان پروازهای اربعین گذشت/نایابی بلیت دوطرفه باوجود وعده های توئیتری و انتصاب بازرس

مدیریت دارایی شما در بورس با سبدگردان هدف

رشد 13 درصدی عملیات کانتینری بنادر ایران در 5 ماه امسال

استقرار روزانه 400 اتوبوس در مرز ایران و عراق/ بازگرداندن 100 درصد وجه بلیت هوایی در صورت لغو پرواز

آغاز فرآیند ایفای تعهدات صادرات ریالی

«معجزه آبخیزداری»|ایجاد اشتغال پایدار با توسعه آب بندان ها در استان های شمالی کشور

سه مطالبه صنفی نفتی‌ها: تبدیل وضعیت ایثارگران قراردادی-پیمانکاری و شهدای نفت به کجا رسید؟

دولت ضامن منافع سپرده‌گذاران بانک‌های دولتی است

جزئیات کامل درآمدهای مالیاتی در چهار ماهه ابتدایی امسال+جدول

دیپلماسی اقتصادی زمینه را برای رشد اقتصادی در کشور فراهم می‌کند

میوه فراوان است/ هیچ کمبودی نداریم

آرامش، ثبات، امنیت، اقتدار و عزتمندی امروز کشور عزیزمان مدیون خون پاک شهداست

پیگیری طرح عرضه خودرو در بورس

لزومی بر لو دادن کانال‌های فروش نفت نیست/شفافیت تا اندازه ای ضرورت دارد

قرعه‌کشی خودرو با تخلف از مصوبه شورای رقابت/ناظران بر چه چیزی نظارت می‌کنند؟

آغاز بیست و هشتمین نمایشگاه بین‌المللی صنایع کشاورزی، مواد غذائی و صنایع وابسته

ثبت‌نام مسکن خبرنگاران هنوز آغاز نشده است

برخورد سلیقه‌ای با محدودیت‌های کرونایی/لغو فاصله‌گذاری در برخی پروازها

فصل اقتصاد سایت تخصصی اقتصاد ایران

© - www.fasleqtesad.com . All Rights Reserved.