بحران خلأ قدرت اقتصادی

بحران خلأ قدرت

  بزرگنمايي:

فصل اقتصاد - مکس فیشر منبع: نیویورک تایمز ناآرامی‌های گسترده در قزاقستان طی دو هفته اخیر هشدار بزرگی به حاکمان اقتدارگرای جهان است: «ترک قدرت امری خطرناک خواهد بود.» طبق تحقیقات انجام‌شده، از زمان پایان جنگ سرد تاکنون 70درصد دولت‌هایی که در دست حاکمان مستبد بودند، پس از کناره‌‌‌گیری آنها از قدرت دچار فروپاشی شده‌اند و نکته جالب توجه این است که چه حاکم یادشده داوطلبانه قدرت را واگذار کرده باشد و چه غیرداوطلبانه، این اتفاق رخ می‌دهد. گاهی اوقات مثل آنچه در اسپانیا پس از مرگ فرانسیسکو فرانکو در سال 1975 رخ داد، راه برای حاکم شدن دموکراسی هموار می‌‌‌شود؛ اما در اغلب موارد همان‌طور که در مصر، سودان و زیمبابوه مشاهده شده است، متعاقب کناره‌‌‌گیری حاکم مستبد از قدرت، کشور وارد دورانی از کودتاها، جنگ داخلی یا دیگر وضعیت‌های خشونت‌آمیز می‌شود.

کارشناسان تاکید می‌‌‌کنند که این به آن معنا نیست که حاکمان اقتدارگرا عامل ثبات هستند، بلکه برعکس، سیستم و سبک حکومتی آنها به‌گونه‌ای است که بنیان‌های حاکمیت عقلانی را از میان می‌‌‌برد و وضعیت را به شکلی درمی‌آورد که حضور حاکم اقتدارگرا اجتناب‌ناپذیر می‌شود و هنگامی که او از قدرت کناره‌گیری می‌کند، سیستم سیاسی به جا مانده از دوران حکومت وی مستعد تنازع قدرت و مملو از بی‌ثباتی است. حاکمانی نظیر نظربایف که تمام قدرت را در اختیار دارند، برخلاف آنهایی که به نمایندگی از یک سیستم حزبی بزرگ حکمرانی می‌‌‌کنند نظیر آنچه در کوبا و ویتنام وجود دارد، با چالشی عمیق تر روبه‌رو هستند. آنها باید بین تمام جناح‌های داخلی کشور، نخبگان حاکم، نیروهای امنیتی و نظامی‌ها توازن برقرار کنند و ترتیبی دهند که به هر یک از آنها قدرت و منافع مادی کافی داده شود تا راضی شوند بدون آنکه اجازه داده شود، یکی از آنها قدرتی بالا پیدا کند که بتواند دیگران را به چالش بکشد.
در نتیجه، سیستم‌های اقتدارگرای این‌گونه حاکمان، معمولا فاسدتر و سرکوبگرتر هستند. همچنین دولتمردان آنها همواره نگران رقبای بالقوه هستند چه یک مدیر منطقه‌‌‌ای که بسیار محبوب شده و چه یک آژانس امنیتی با استقلال عمل بیش از حد زیاد. نظربایف در 29سال حکومت بر قزاقستان، مثل بسیاری از دیگر روسای جمهور شبیه خود، دائما وزرای دولت را تغییر می‌‌‌داد، معاونان خود را ارتقا می‌‌‌داد یا برکنار می‌کرد تا توازن قدرت را حفظ کند و اجازه ندهد هیچ‌کس بیش از حد صاحب قدرت و نفوذ شود. اما واقعیت این است که کنار گذاشتن مهره‌های رو به رشد، تخریب مراکز قدرت و انباشته کردن نهادها با نیروهای وفادار اغلب سبب می‌شود دولت جدید نتواند روی پای خود بایستد. این روند وضعیتی را به‌وجود می‌‌‌آورد که اندیشمندان آن را «چالش دیکتاتور» می‌نامند: اینکه چطور یک جانشین پرورش پیدا کند بدون آنکه به یک رقیب تبدیل شود و چطور حکومت پس از ترک حاکم اقتدارگرا قادر به ادامه حیات باشد؛ بدون آنکه خود حاکم به یک فرد آسیب‌پذیر و اضافی تبدیل شود.
برخی از روسای جمهور مستبد سعی می‌کنند این چالش را با جانشین کردن یک عضو خانواده به جای خود حل کنند. دو مورد از موارد معدود موفقیت این روش در جمهوری آذربایجان و سوریه رخ داد. در این دو کشور رئیس جمهور در حال مرگ، قدرت را به پسر خود منتقل کرد. با این حال در اغلب موارد، پسران این حاکمان قادر نیستند حمایت لازم را کسب کنند و رقبا تلاش می‌‌‌کنند قدرت را از چنگ حاکم جدید درآورند. کره شمالی تنها مورد در در دوره مدرن است که در آن قدرت به سومین نسل خاندان مستبد کشور منتقل شده است. انتصاب افراد ضعیف یا کسانی که به راحتی قابل کنترل باشند نیز مشکلات مشابه پدید می‌آورد. البته ماندن در قدرت تا پایان عمر نیز راه‌حل خیلی بهتری نیست. همزمان با ناتوان شدن جسمی رهبر، رقبا و حتی هم‌پیمان‌‌‌های او احتمالا وسوسه می‌‌‌شوند قبل از آنکه دیگران اقدام کنند، قدرت را از چنگ وی درآورند. رابرت موگابه، رئیس‌جمهوری زیمبابوه در 93سالگی و درحالی‌که از لحاظ جسمی به شدت ضعیف شده بود با یک کودتا از صحنه قدرت کنار گذاشته شد. به همین دلیل است که حاکمان مستبد، وقتی مشکل جسمی پیدا می‌‌‌کنند از انظار عمومی مخفی می‌شوند. این کار برای جلوگیری از نمایان شدن هرگونه ضعف است که ممکن است سبب شود رقابت بر سر کنار گذاشتن وی آغاز شود و نیز به همین دلیل است که ناپدید شدن یک دیکتاتور، حتی اگر منفور باشد معمولا سبب شایعات مملو از نگرانی می‌شود؛ زیرا شهروندان از تبعات خلأ قدرت دچار ترس می‌شوند. در دورانی که حاکم مستبد قدرت را به‌طور کامل در دست دارد سیستم را یکپارچه نگه می‌‌‌دارد و بازیگر اصلی خود اوست؛ اما وابستگی کل سیستم به یک نفر بسیار خطرناک است؛ زیرا اگر او دیگر نتواند نقش‌‌‌آفرینی کند، کل سیستم دچار فروپاشی می‌شود. این همان اتفاقی است که اغلب اوقات رخ می‌دهد. یکی از تحلیلگران می‌گوید: «لحظه انتقال قدرت همیشه لحظه بحران است، یعنی شاهد دستگیری‌ها، خشونت، چنددستگی‌ها و ناآرامی‌های گسترده در کشور هستیم.»
این چالش به‌ویژه برای جمهوری‌‌‌های شوروی سابق وجود داشته است. در این جمهوری‌ها حاکمان اقتدارگرا دو یا سه برابر دوره معمول حکومت کردند؛ اما هر چه دوره حکومت بیشتر طول بکشد، سقوط شدیدتر خواهد بود. در بسیاری از جمهوری‌های شوروی سابق، حاکمان ترتیبی داده‌‌‌اند که دوره حکومتشان تمدید شود. پوتین رئیس‌جمهوری روسیه اخیرا چنین اقدامی انجام داد؛ طوری‌که او تا سال 2036 یعنی زمانی که 83 ساله می‌‌‌شود می‌‌‌تواند در قدرت باقی بماند. هر سال که می‌‌‌گذرد ترک صحنه قدرت برای حاکم مستبد دشوارتر و ریسک بروز فاجعه اگر او مجبور به ترک قدرت شود، بیشتر می‌شود.
استاد دانشگاه میشیگان می‌گوید: «اگر خروج رئیس‌جمهور مستبد از قدرت به اجبار باشد، احتمال ادامه حیات حکومت پس از او بسیار کم است.» نکته دیگر این است که هرچه کشورهای بیشتری تحت چنین سبکی از حکومت قرار گیرند، جمعیت‌های بیشتری در معرض خطر انتقال فاجعه‌‌‌بار قدرت قرار می‌‌‌گیرند. نظربایف ظاهرا این مشکل را با کناره‌گیری تدریجی از قدرت همزمان با حاکم شدن یک فرد وفادار به خود حل کرده بود. از لحاظ نظری، نظربایف فقط تا حدی نقش‌آفرین بود که سیستم دچار فروپاشی نشود و همزمان حکومت بتواند نظم جدید را حاکم کند. اما حتی در چنین موارد نادری که در آن به نظر می‌‌‌رسد انتقال قدرت به فاجعه منجر نشده، حکومت جدید به‌طور متوسط 5سال پس از به دست گرفتن قدرت دچار فروپاشی می‌شود. جانشین‌های حاکم مستبد با چالش‌های جدی در حکمرانی مواجه می‌‌‌شوند و این همان اتفاقی است که در ونزوئلا شاهد آن بوده‌ایم. در این کشور مادورو از سال 2013 که قدرت را در دست گرفته با بحران‌های فزاینده روبه‌‌‌رو بوده است. قزاقستان اکنون نمونه‌ای از این سناریو به نظر می‌‌‌رسد و تحولات این کشور سبب می‌‌‌شود درباره کارآیی راه حل نظربایف تردید پدید آید و نشان داده شود چالشی که در حوزه جانشینی حاکم مستبد وجود دارد، غیر قابل رفع است.



ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

توافق ترانزیتی ایران با روسیه، کریدور شمال- جنوب را فعال می‌کند

مسکن همچنان پیشران اقتصاد است؟/ وام «پیش‌خرید» مسکن تقویت شود

واریز سود سهام عدالت تا پایان سال/ 840 هزار واحد مسکن مهر توسط تعاونی‌ها احداث شد

کوچ طبقاتی از تهران به حومه

فن شکار توریست از جام‏‏‌ جهانی قطر

شوی جدید خصوصی‌سازی خودرو؟

قهر حریری با سیاست

جاماندگان عدالت منتظر تصمیم دولت

قیمت‌دهی پرت در بازار ارز

خروجی تا به تا در بورس و مسکن

نفت پسامذاکره در 4 سناریو

تغییر پیش‌بینی از رشد 1400

راز اخراج «معمار تحریم‌ها» از تیم مذاکراتی آمریکا

خروجی «تا به تا» در 2 بازار

طرح تحمیل نیرو به بخش خصوصی

دو پدیده در اقتصاد نابسامان ترکیه

انجماد تجارت در اول زمستان

سه چالش «مدیر میانی»

26 هزار میلیارد تومان از منابع شرکت ملی گاز به بودجه عمومی کشور اضافه شد

خاندوزی: فردا، روز یک شروع دیگر در اجرای مصوبات اقتصادی است

خاندوزی: فردا یک شروع دیگر در اجرای مصوبات اقتصادی است

فردا صبح: خبر های خوش بورسی از زبان وزیر اقتصاد

سرپرست مدیریت بیمه‌های اشخاص بیمه رازی: فرآیند بررسی و پرداخت هزینه‌های درمان تسریع یافت

یک نماینده بیمه رازی: طوفان‌های اینستاگرامی در تقویت برند بیمه رازی بسیار اثرگذار است

فروش ملی مس با رشد 101 درصدی همراه شد

فصل اقتصاد سایت تخصصی اقتصاد ایران

© - www.fasleqtesad.com . All Rights Reserved.